Κάθε άνθρωπος κουβαλά βεβαιότητες που δεν πέρασαν ποτέ από δοκιμή. Τις παρέλαβε έτοιμες, πριν μάθει να αμφιβάλλει, και τις έκανε μέρος του εαυτού του. Έτσι γεννιέται η ασφάλεια: όχι από κατανόηση, αλλά από επανάληψη.
Όσο αυτές οι βεβαιότητες μένουν ανέγγιχτες, ο κόσμος δείχνει τακτοποιημένος. Τη στιγμή όμως που κάποιος τις αγγίζει — όχι για να προκαλέσει, αλλά για να σκεφτεί — η ενόχληση εμφανίζεται. Όχι επειδή ειπώθηκε κάτι προσβλητικό, αλλά επειδή ειπώθηκε κάτι ασταθές.
Η σκέψη έχει την κακή συνήθεια να μετακινεί το έδαφος. Και όταν το έδαφος δεν το διάλεξες εσύ, πανικοβάλλεσαι. Είναι πιο εύκολο να απαξιώσεις εκείνον που ρωτά, παρά να ελέγξεις όσα κρατάς δεδομένα.
Οι απόλυτες θέσεις δεν απειλούνται από την αντίρρηση. Απειλούνται από την αμφιβολία. Από τον άνθρωπο που δεν χρειάζεται έτοιμες ταμπέλες για να σταθεί, ούτε προδιαγεγραμμένες γραμμές για να νιώσει ασφαλής.
Δεν είναι πρόβλημα να έχεις βεβαιότητες. Πρόβλημα είναι να μην αντέχεις την ύπαρξη κάποιου που δεν τις συμμερίζεται. Όχι επειδή σου επιτίθεται, αλλά επειδή αποκαλύπτει πόσο εύθραυστη γίνεται κάθε «αλήθεια» όταν μείνει μόνη της απέναντι στη σκέψη.
Και αν θέλεις να το δεις σε πιο μεγάλη κλίμακα, ακόμη και ο χρόνος που μετράμε είναι σχετικός: ενώ οι Χριστιανοί φέτος λένε 2025, οι Εβραίοι γιορτάζουν 5786, οι Μουσουλμάνοι 1447, οι Κινέζοι 4723 — μια υπενθύμιση ότι οι «βεβαιότητες» μας είναι συχνά μικρές στιγμές μέσα σε έναν κόσμο πολύ πιο αχανή από ό,τι νομίζουμε.
